Ai thích Hán Nôm thì vào đây đàm đạo!

Các thớt khác của nobita

nobita

THÀNH VIÊN DANH DỰ
Thể theo nguyện vọng của một số thành viên, đặc biệt là bác DrGamo; đồng thời xét thấy Diễn đàn có khá nhiều member yêu thích Văn học, trong đó có văn thơ chữ Hán... chúng tôi xin mạn phép "khai mạc" chủ đề mới này để kính mời toàn thể anh em ghé chơi, thưởng ngoạn và bình phẩm... Thiết nghĩ, đây cũng là một động thái để chứng tỏ rằng HHVN không chỉ có công nghệ khô khan. Thêm nữa, chúng ta là những trí thức trẻ mà đã mang danh trí thức, ắt không thể rời xa văn chương - yếu tố góp phần tạo nên đẳng cấp văn hóa của một con người. Phải thế vậy không ạ!

(Xin nhờ các mod del giùm thread "Xin mời, xin mời!!!" để chủ đề được tập trung. Cảm ơn!)

***​

Mở đầu, xin chia sẻ câu kệ của Thiền sư Mãn Giác mà tôi rất thích:

Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai

(Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua, sân trước, một nhành mai)

Bạn nào hiểu ý nghĩa, lai lịch câu kệ này, mời bình giảng!
 

comart

GẮN KẾT
Xuân khứ bách hoa lạc
Xuân đáo bách hoa khai
Sự trục nhãn tiền hóa
Lão tòng đầu thượng lai

Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai

(viết theo trí nhớ :) )

Mình thích câu dịch này:

Những tưởng xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua sân trước một nhành mai
 

nncuong

GẮN KẾT
GÂY DỰNG
破賊但慊三歲晚
騰雲由恨九千低

................................
 

Xèo Mây

LƯỜI
GẮN KẾT
GÂY DỰNG
Nhất tự vi sư.
Bán tự vi sư.

(tạm dịch:
trong ngôi chùa có 1 ông thầy chùa,
bán ngôi chùa còn lại ông thầy chùa)

keke, vui một chút cho thư giãn :D
 

truongdaco

GÂY DỰNG
NHẬP HỘI
Nam quốc sơn hà nam đế cư
Tuyệt nhiên định phận tại thiên thư
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Ngữ đẳng hành xa thủ bại hư.

Còn tui thì tui thích bài này và xxx bài khác.
 

phamcd

GÂY DỰNG
Trong cuộc sống bận bịu , bon chen hằng ngày có khi nào các bạn thử tìm chính mình:

Tìm ta đi giửa cuộc đời
Dựa lưng bản ngã dối lời kinh đêm
Tìm ta đau ngọn cỏ mềm
Luân hồi lạc bước chân quen phố nào
Tìm ta vời vợi trăng sao
Si-mê-Ta. Ở lối vào Ta. Ta !

Chào
 

starnt

GẮN KẾT
GÂY DỰNG
Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã
Diễn xuôi theo kiểu techno là
wifi tầm wifi, bluetooth tầm bluetooth
 

Petronius

GẮN KẾT
GÂY DỰNG
nobita said:
Mở đầu, xin chia sẻ câu kệ của Thiền sư Mãn Giác mà tôi rất thích:

Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai

(Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua, sân trước, một nhành mai)

Bạn nào hiểu ý nghĩa, lai lịch câu kệ này, mời bình giảng!

Sorry anh Nobita nếu em nói hơi thẳng quá, nhưng cách mở đầu topic của anh làm em không được thoải mái lắm, đọc xong cứ có cảm giác như đang bước vào vòng thi kiểm tra trình độ.

Topic này anh Gamo lập ra với mong muốn "chia sẻ", và để "chia sẻ" một cách đúng nghĩa thì chúng ta nên "cho" trước khi "nhận". Em nghĩ là một vài dòng cảm xúc cá nhân của chính anh sẽ khiến người đọc thích thú hơn là một câu kiểu cô giáo hỏi học trò "Bạn nào hiểu ý nghĩa, lai lịch câu kệ này, mời bình giảng".

Em trước nay không có hứng thú với Nho giáo và Phật giáo, cái triết lý duy nhất làm em thích thú trong văn học cổ điển Trung Quốc là cái phóng khoáng bay bổng của Đạo gia. Trong bài kệ của Mãn Giác có hai câu "trước mắt việc đi mãi, trên đầu già đến rồi", không hiểu sao em cứ cảm thấy cái sự lạc quan của hai câu thất vẫn không áp chế nổi cái bi kịch của hai câu thơ trước nó. Có lẽ em thích hai câu của Tô Đông Pha hơn, trong Vi tuyết hoài Tử Do:

Sầu trường biệt hậu năng tiêu tửu
Bạch phát thu lai dĩ thượng trâm

bởi nó "trần thế" hơn nhiều. Sau buổi biệt ly, mới thấy nỗi sầu làm người ta uống rượu rất vào; vào độ thu về chợt nhận ra mái đầu đã bạc trắng trên chiếc trâm cài tóc...
 

Toybox

HHVN - NHẬU CHÙA
GẮN KẾT
GÂY DỰNG
nobita said:
Mở đầu, xin chia sẻ câu kệ của Thiền sư Mãn Giác mà tôi rất thích:

Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai

(Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua, sân trước, một nhành mai)

Bạn nào hiểu ý nghĩa, lai lịch câu kệ này, mời bình giảng!
EM xin mạn phép thưa với các bác đôi dòng, gọi là thêm vào một chút văn từ thô kệch mà thôi:

Theo tài liệu Hán Việt , Mãn Giác thiền sư tên là Lý Truờng, nguời đất Lũng Triền, Huơng (làng) An Cách, là con của Lý Hoài Tổ, một vị quan chức Trung Thư Ngoại Lang, duới triều Lý (Việt Nam); xuất gia khoảng năm 1076-1084, đuợc Quãn Trí thiền sư truyền tâm ấn. Vua Lý Nhân Tôn xây chùa bên cạnh cung Cảnh Hưng, mời thiền sư đến trụ trì. Ngày 30 tháng 11, năm Hội-Phong thứ 5 (1096), thiền sư Mãn Giác cáo bệnh, gọi môn đồ đến, đọc bài kệ Cáo Tật Thị Chúng rồi mất. Thiền sư được vua sắc thụy (vua ban tên mới) là Mãn Giác (hoàn toàn giác ngộ). Bài kệ Cáo Tật Thị Chúng (cũng được gọi là bài thơ Nhất Chi Mai) được truyền tụng nhiều thế kỷ ở Việt Nam vì lời thơ đẹp và có ý nghĩa thâm sâu về triết lý Đông phương.
Bài thơ Nhất Chi Mai được viết vào khoảng thời Trung Đuờng, nên còn phản ảnh lối thơ ngũ ngôn 5 chữ và kết bằng 2 câu thơ thất ngôn 7 chữ của thời đó. Vào thời Mãn Đuờng (cuối đời Đuờng) thơ Đuờng được qui lệ thành thể 7 chữ (thất ngôn) - 4 câu (tứ tuyệt), hay 8 câu (bát cú), và niêm luật bằng trắc cũng khắc khe hơn truớc (xem Luật thơ Đuờng trong phụ đính). Theo ý tôi dùng thể thơ Ðuờng luật 7 chữ để dịch bài Nhất Chi Mai ra Việt ngữ, thì rất thích hợp vì nó cho phép dịch giả rộng đuờng dùng chữ, khỏi bị gò bó trong câu thơ ngắn 5 chữ, đồng thời vẫn giữ được sắc thái cô đọng, trang nhã và hàm súc của thơ cổ điển Hán-Việt. Nhưng đây là một thử thách.
Một Cành Mai

Xuân đi trăm hoa rụng
Xuân đến trăm hoa cuời
Đời thoáng qua truớc mắt
Già đến đầu bạc phai
Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua sân nở một cành mai
Theo Intenet
 

Toybox

HHVN - NHẬU CHÙA
GẮN KẾT
GÂY DỰNG
Xin giới thiệu với các bác một bài bình luận em cho là tương đối hoàn chỉnh về bài Cáo tật thị chúng này:
NHẤT CHI MAI


nguyễn như Hải




Hàng năm cứ độ xuân về, các giai phẩm xuân, báo xuân đều trình làng những bài thơ mới . Tuy nhiên có một bài thơ cũ cách đây gần ngàn năm vẫn thường được nhắc đi nhắc lại nhiều lần hàng năm mà không làm ai chán cả. Ðó là bài thơ của Thiền Sư Mãn Giác. Nó được nhiều học giả và các nhà sư lý giải qua nhiều lăng kính khác. Nhân dịp xuân về tôi cũng mạo muội trình bày nó qua lăng kính của một người Thông Thiên Học.

Bản Hán Việt như sau:



Xuân khứ bách hoa lạc

Xuân đáo bách hoa khai

Sự trục nhãn tiền quá

Lão tùng đầu thượng lai

Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận

Ðình tiền tạc dạ nhất chi mai


Bài thơ này được Cụ Ngô tất Tố dịch như sau:



Xuân đi trăm hoa rụng

Xuân đến trăm hoa cười

Trước mắt việc đi mãi

Trên đầu già đến rồi

Ðừng bảo xuân tàn hoa rụng hết

Ðêm qua sân trước một cành mai


Về phương diện văn chương, bản dịch của cụ rất hay. Nó được thi nhân lồng vào đó cảm xúc của mình và thi vị hóa thêm (hoa cười- việc đi mãi- già đến rồi). Cái đẹp thi văn chú trọng nhiều vào nét thẩm mỹ hơn.. Ðể cho phù hợp với góc nhìn của mình, mang tính khoa học quy luât hơn. Ðồng thời giữ được nét thản nhiên của thiền và hai cặp đối đại nhị nguyên (bốn chữ cuối của bốn câu đầu) mà thiền sư rất chú trọng. (Tôi xin mở ngoặc ở đây một chút . Mỗi góc nhìn đều có một sắc thái riêng và giới hạn của nó. Ở đây tôi chỉ nêu ra sắc thái chứ không có ý phê bình.) Tôi xin được dịch như sau:


Xuân đi trăm hoa rụng

Xuân đến trăm hoa khai

Dòng đời qua trước mắt

Tuổi già đến sau lưng

Ðừng bảo xuân tàn hoa rụng hết

Ðêm qua sân trước một cành mai

“Hoa rụng”, “Hoa khai”, “qua trước mắt” , “đến sau lưng” đó là những chữ tôi dùng để mô tả cuộc đời bằng sự quan sát khách quan , một đặc tính của khoa học. Ðồng thời vẫn giữ được âm điệu thản nhiên, một hương vị của thiền . Ngoài ra tôi dùng hai cặp “hoa rụng/hoa khai” và “trước mặt/sau lưng” để đối hai cặp “hoa lạc/ hoa khai” và “quá/lai”. Tuy rằng không chỉnh về lời, nhưng chỉnh về ý vì nó tạo được hai cặp đối đãi mà Thiền Sư Mãn Giác đã dụng công đưa vào mà đa số những bài dịch khác từ trước tới nay ít chú ý đến điểm này, một điểm then chốt khi bàn luận về thiền.



Trở lại bài thơ trên với hai câu đầu, Thiền Sư Mãn Giác trình bày một quy luật bất di bất dich của thế giới sắc tướng này: đó là lẽ sinh diệt, diệt sinh, thành, trụ, hoại, diệt, xuân ,hạ, thu, đông, v…v , quy luật tuần hoàn của vũ trụ, nét đặc thù của thế giới sắc tướng - ẩn hiện, biến ảo và quy luật này chi phối tất cả mọi phần tử trong vũ trụ . Câu ba và câu bốn thiền sư đem quy luật này ứng dụng cụ thể vào con người. Theo dòng đời con người sẽ già và mất . Cái hay của bốn câu thơ trên là chổ một quy luật khoa học đã được thiền sư trình bày bằng một tiết điệu của thi ca mà không làm mất đi tính chầt khách quan của định luật khoa học. Ðọc bốn câu thơ trên ta thấy thiền sư không dùng bất cứ một tĩnh từ hay trạng từ nào (thường thì những tĩnh từ hay trạng từ hay được thi nhân dùng dể diển tả những cảm xúc của thi nhân cùng tăng phần thẩm mỹ. Tuy nhiên, đôi khi chúng làm mất đi cái tính khách quan).Thay vào đó thiền sư dùng toàn động từ để mô tả tánh cách vận hành của một quy luật khoa học một cách rất chính xác, nhưng khi đọc lên lại vẫn có giai điệu thi ca mới hay (thường trong thơ mà dùng toàn động từ đơn điệu thì nó dễ thành văn xuôi ). Ngoài ra thiền sư đã khéo léo trong khi gieo vần, đặt bốn chữ cuối cùng của bốn câu thơ đầu thành ra hai cặp, lạc/khai ( diệt/sinh), quá/lai (đi/đến) để tạo thành ấn tượng cho người đọc. Bằng lối điệp ý, Thiền Sư đã xử dụng hai cặp đối đãi nhị nguyên liên tục trong bốn câu đầu. Ðiều này cho chúng ta thấy thiền sư muốn nhấn mạnh đến quy luật tất yếu này, quy luật của thế giới nhị nguyên đầy sắc tướng này. Nhìn thấy việc dụng công trong việc dùng chữ của tác giả, nên tôi cũng theo ấy mà dịch .


Trong câu ba thiền sư dùng chữ “nhãn tiền”, hẳn là thiền sư muốn nói cái quy luật này quá rõ ràng ai cũng nhìn thấy, nó quá hiển nhiên, lồ lộ giữa ban ngày. Quả thật, quá rõ ràng. Hoa nở rồi hoa tàn, rụng - MẤT. Con người sinh ra, trưởng thành, bịnh tật rồi chết, hình hài tan biến - MẤT. Quả thật,không còn trật vào đâu KHI NÓ BIẾN MẤT trong thế giới sắc tướng này, và rồi ai cũng đinh ninh là như vậy. Nhưng vừa dứt câu bốn qua câu năm thiền sư liền cảnh giác : “Ðừng bảo xuân tàn hoa rụng hết”. Bây giờ chúng ta lần lượt xem xét từng chữ trong câu trên xem thiền sư muốn truyền đạt điều gì. Xuân tàn ý nói đến quy luật. Còn hoa ở đây biểu tượng cho Sự Sống là Chơn Nhơn là Bản Ngã, là Bản Lai Diện Mục , là cái gì cũng được tùy bạn gọi. Hoa lạc tận là hoa rụng hết, không còn hoa nữa -biến mất. Tóm lại ý của câu thơ thứ năm là đừng lầm lẫn khi nghĩ rằng sự hủy diệt hình hài, sắc tướng cũng hủy diệt luôn sự sống ẩn tàng ở bên trong mà Thông Thiên Học gọi là gọi là Chơn Nhơn, con người thực thụ của mình- bất tử, không bao giờ chết. Chỉ có Phàm Nhơn ẩn hiện theo quy luật. Sự hiển rồi ẩn của Phàm Nhơn cho chúng ta cái cảm giác mất mát. Theo Thông Thiên Học, Phàm nhơn không chỉ là Thể Xác này mà nó còn có hai thể khác nữa; đó là Thể Vía và Thể trí. Theo chu kỳ tiến hóa ( luân hồi),con người thể hiện qua các thể để tiến hóa nên cái định luật xuân tàn này chỉ ứng dụng cho thế giới sắc tướng của các thể mà thôi. Hình tướng biến thiên, còn mất, ẩn hiện, đôi khi người ta còn gọi nó là thế giới mộng ảo nhưng Sự Sống, Chơn Nhơn, con người thực, linh hồn vẫn trường tồn bất diệt.

Câu sáu thiền sư sẽ cho chúng ta thấy cái trường tồn bất diệt ấy, một câu thơ thật thần kỳ. Chúng ta hãy xem câu sáu nói gì.



“Ðêm qua” nói về ngày tháng, biểu tượng cho thời gian.

“Sân trước” nói về nơi chốn, biểu tượng cho không gian.

Một cặp nhị nguyên : không gian/ thời gian.



Thường thì chúng ta thấy cặp nhị nguyên xuất hiện dưới dạng có/không, trắng/đen, phải /trái, trước /sau, sinh/tử như một dạng hình học phẳng. Nhưng ở câu kết thiền sư cho chúng ta thấy thêm một dạng thức khác đó là cặp thời gian và không gian như dạng hình học không gian đa chiều. Nó biến ảo khôn lường rất khó mà nhận dạng được chúng. Hải ở Việt Nam, Hải ở Hoa Kỳ, Hải 1960,Hải 2000 Hải nào là Hải đây? Cặp nhị nguyên này cũng rất quen thuộc với người Thông Thiên Học.



Ngoài ra thiền sư cũng cho chúng ta thấy chúng trong dạng thức nhị nguyên khác: âm /dương.

“Ðình tiền”- sân trước ý là lồ lộ công khai biểu tượng cho dương tính .

“Tạc dạ” - đêm tối ý là ẩn kín biểu tượng cho âm tính.



Quả thật là tài tình khi dụng ngữ. Cùng một chữ mà Thiền sư làm cho người đọc nhận ra được tính đa dạng biến hóa của một cặp nhị nguyên như một viên kim cương lấp lánh nhiều mặt.



Theo tôi câu sáu này có hai nghĩa. Nghĩa thứ nhất thiền sư muốn truyền đạt là Sự Sống Duy Nhất (nhất chi mai) hay Chơn Nhơn nó thường hằng. Nó lồ lộ giữa ban ngày(đình tiền) vì vô minh (tạc dạ) nên chúng ta không nhận ra được . Chúng ta chỉ thấy cái sắc tướng bề ngoài mà thôi.

Muốn hiểu được nghĩa thứ hai mà thiền sư muốn truyền đạt, chúng ta phải để ý đến cách hành văn trong câu sáu. Nó không phải là một câu mà là ba nhóm chữ kết hợp mà không có động từ_: “Ðình tiền_ tạc dạ _nhất chi mai”. Những khoảng hở không động từ này chính là hành động mà hành gỉa phải tự điền vào. Thật vậy, qua một khoảng cách thì chúng ta phải làm thế nào? Chỉ có một cách duy nhất là phải vượt qua. Phải vượt qua thế giới nhị nguyên đầy sắc tướng này để đến bờ nhất thể _nhất chi mai . Nếu thiền sư dùng động từ vượt ở trong câu thì nó là cái vượt của nhị nguyên mất rồi. Không thể nói được, chỉ có sống thôi, chỉ có hành động thôi. Thiền sư đã dẫn dắt hành gỉa một đoạn đường rồi để hành gỉa phải tự mình tìm lấy cho mình một hành động thích hợp mà sống-sống thiền . Như thế mới quả thật là thiền. Không nói mà là nói. Không dùng động từ mà đầy cả hành động. Khi sự sống được người ta trình bày, được nói, đươc chuyển thành khái niệm hay được định nghĩa thì nó đã chết tức thì cho nên thiền sư không nói mà để dành cho hành gỉa tự điền vào chỗ trống- tự hành. Quả thật là đầy tính thiền.

Nói tóm lại bài thơ trên thiền sư Mãn Giác đã dẫn dắt hành giả từ thế giới nhị nguyên đến thế giới trường tồn bất diệt một cách mạch lạc và đầy hương vị của thiền học. Thiền sư ân cần nhắc nhở dù cho sắc tướng có biến thiên thế nào cũng đừng lầm lẫn. Hình tướng bị hủy diệt, tan biến đó chỉ là những biến ảo của thế giới nhị nguyên đầy sắc tướng mà thôi. Hành gỉa phải hiểu rằng còn có "một cành mai " một Sự Sống Duy Nhất vẫn trường tồn, một Bản Ngã duy nhất vẫn bất diệt đang ẩn tàng trong đó. Theo chu kỳ tiến hóa, Phàm Nhơn ẩn, hiện - chết, sống nhiều kiếp làm cho chúng ta có cảm giác mất mát. Sự mất mát, sự ẩn rồi hiện chỉ là sắc thái của những chu kỳ tiến hóa mà thôi .Nên dẫu Phàm Nhơn có ẩn,hiện ,biến mất nhưng Chơn Nhơn vẫn còn đó bất diệt.



Ðừng bảo xuân tàn hoa rụng hết

Ðêm qua_ sân trước_một cành mai.
 

Bài viết cần bạn xem thêm

Gửi All
Theo mình để đảm bảo tính minh bạch cũng như an toàn trong việc tham gia đấu giá nên chăng hhvn nên xác thực tài khoản tất cả các thành viên tham gia đấu giá. Xác thực tài khoản bằng việc yêu cầu thanh viên tham gia phải xác thực giấy tờ tuỳ ...
Top