Có nên Việt hóa kiểu này?

Các thớt khác của whamy04

whamy04

GẮN KẾT
GÂY DỰNG
Trích báo Pháp luật TP.HCM

"Tùy tiện “Việt hóa” là không nên"

Phiên âm không phải là giải pháp đúng nhất hoặc hay nhất như người soạn sách kỳ vọng. Viết nguyên dạng để đảm bảo độ chính xác chứ không phải vì cho rằng từ nước ngoài là thiêng liêng.

Phiên âm Việt hóa là lối phiên âm làm cho tiếng nước ngoài giống tiếng Việt để dễ đọc. Nhưng việc phiên âm tùy tiện, lộn xộn được phản ánh trong bài “Kiểu “Việt hóa” chóng mặt!” (báo Pháp Luật TP.HCM ngày 25-1) là cách làm không hay.

Mỗi sách mỗi kiểu

Các bộ sách giáo khoa (SGK) từ lớp 1 lến lớp 12 gần như không cuốn nào phiên âm giống cuốn nào. Chúng tôi xin trích dẫn vài ví dụ trong bộ SGK lớp 8 của Nhà xuất bản Giáo dục năm 2009:

“Nhà bác học người Anh A-tut (Atwood)...”. Đây là cách phiên âm có chú thích nguyên dạng trong sách Vật lý 8. Nhưng ở trang 33 sách này lại phiên âm không chú thích nguyên dạng: “Nhà bác học Tô-ri-xe-li (1608-1647) người I-ta-li-a…”. Câu: “Nhà vua Hê-rôn xứ Si-ra-cuýt…” ở trang 39 sách này lại là cách phiên âm không thể nào đọc được vì tiếng Việt không có dạng viết như thế.

Nhiều từ nước ngoài không nên phiên âm và cũng phiên âm không được. Chẳng hạn như từ Jun không có trong tiếng Việt. Nếu phiên âm là Dun hoặc Giun thì đều rất kỳ. Hơn nữa, chữ cái đầu của từ này dùng để chỉ đơn vị của nhiệt lượng cho nên càng không thể phiên âm.

Tên nhà soạn nhạc thiên tài người Đức Ludwig van Beethoven được “tái chế” thành Bét-tô-ven.

Ngoài sự tùy tiện trong phiên âm và hình thức trình bày, SGK còn sử dụng nhiều cách phiên âm khác nhau, không thống nhất, nhiều trường hợp phiên âm sai. Ví dụ từ Karlee Kosolopski được phiên âm thành Cacli Côxôlôpski (Sinh học 8, trang 106). Trong từ chuyển tự đều dùng hai chữ “s” nhưng từ phiên âm lại dùng chữ “x” và “s”. Từ Newton được phiên âm không chính xác thành Niu-tơn, đáng lẽ phải phiên thành Niu-tân thì gần với nguyên ngữ hơn.

Thầy dạy, trò học còn cảm thấy khó chịu bởi cách phiên âm không thống nhất trong sách Sinh học 8 (phiên âm có dấu mũ thành “hiđrôxit”) và sách Hóa học 8 (phiên âm không có dấu mũ thành “hiđroxit”).

Tiếng Âu-Mỹ không có thanh điệu như tiếng Việt mà chỉ có trọng âm. Âm tiết có trọng âm đọc cao giọng nghe giống như thanh sắc của tiếng Việt, còn không có trọng âm thì đọc hạ giọng, nghe giống như thanh nặng hoặc thanh huyền. Trong chữ phiên âm thường thấy bỏ dấu sắc ở các âm tiết cuối của từ kết thúc bằng các phụ âm p, t, c, ch (như elíp, mililít, Ác-si-mét). Các từ không có dấu sắc: gluxit, lipit, axit, sunfat, cacbonat. Riêng chuyện này, nhiều SGK còn có sự khác biệt trong phiên âm có dấu sắc (môn vật lý) và không có dấu sắc (môn sinh học và hóa học).

Chưa hết, viết dính liền hay tách rời các âm tiết cũng không thống nhất trong các từ phiên âm. Trường hợp viết tách rời thì có gạch nối (ví dụ: Niu-tơn, Pa-xcan, Ác-si-mét, Nô-ben), tách rời không có dấu gạch nối (ví dụ: tua vít, ô tô, Mê Kông). Trường hợp viết dính liền như prôtêin, ôxi, phôtpho, cacbon, Aten, Nôben… Cùng một lớp nhưng SGK viết không thống nhất, môn vật lý tách rời các âm tiết và có dấu nối, còn môn sinh học thì lại viết liền.

Tùy tiện pha tạp

Sở dĩ người Việt gặp khó khăn khi đọc tiếng nước ngoài là vì ta đã quen với đọc từng âm tiết (từng tiếng) rời ra, bởi tiếng Việt là đơn tiếng. Trong khi đó, tiếng nước ngoài phần lớn đa âm, đọc nối âm, các âm tiết dính liền lại. Khác với tiếng nước ngoài, tiếng Việt không có tổ hợp phụ âm, giữa các phụ âm phải có nguyên âm mới đọc được. Người Việt thường đọc theo kiểu âm tiếng hóa các tổ hợp phụ âm.

Vì vậy, việc phiên âm dễ làm cho người ta đọc khác đi âm nguyên ngữ, nghĩa là đọc sai. Cách viết phiên âm làm cho người sử dụng khó tra tìm từ trong từ điển bách khoa thế giới. Mỗi người phát âm khác nhau. Thậm chí trong bản thân một người cũng phát âm khác nhau ở mỗi thời điểm. Người soạn sách sẽ tự cho rằng cách phát âm của mình là đúng và không chấp nhận kiểu phát âm của người kia. Vậy thì học trò biết theo ai? Hẳn học trò phải phán xét các thầy phiên âm để lựa chọn đọc theo người phiên âm đúng. Nếu không, họ phải tìm đến ngôn ngữ nguồn để tự chế ra một cách phiên âm cho mình.

SGK đưa ra một kiểu viết tiếng nước ngoài chỉ có trong SGK. Khi ra trường, các em phải học đọc chữ nguyên dạng. Thế thì tại sao không dạy cho các em biết viết, biết đọc chữ nguyên dạng ngay khi còn học phổ thông?

Nhiều người đặt tinh thần dân tộc không đúng chỗ và hễ gặp từ nước ngoài là lập tức “tái chế” cho nó thành tiếng Việt. Một giáo sư ngôn ngữ học từng phát biểu như sau: “Một số nhà ngôn ngữ cho rằng tên riêng người nước ngoài là thiêng liêng, phải viết nguyên dạng, không được phiên âm. Người ta quên mất điều cơ bản rằng tiếng Việt dùng để trao đổi giữa người dân Việt với nhau chứ đâu phải với người ngoại quốc...”. Phát biểu này có phần cực đoan. Không phải vì cho rằng từ nước ngoài là thiêng liêng nên ta phải viết nguyên dạng mà vì để đảm bảo độ chính xác nên phải viết nguyên dạng. Vả lại, mình không có quyền sửa tên người nước ngoài, cũng như người nước ngoài không có quyền sửa tên mình. Những từ chúng ta tạm dùng ai cũng biết nó là từ nước ngoài, vậy thì cần gì phải mất công “tái chế” mà không chịu giữ nguyên dạng.

Sử dụng tiếng nước ngoài sao cho không làm tiếng Việt trở thành một thứ tiếng pha tạp kỳ dị chính là cách giữ gìn tiếng Việt.

Tùy loại từ mà xử lý

Tùy từng loại từ và cách thức sử dụng mà quyết định nên Việt hóa tiếng nước ngoài hay không.

- Đối với tên tiếng nước ngoài thì không nên Việt hóa.

- Đối với thuật ngữ khoa học thì Việt hóa có mức độ.

- Đối các từ thông thường, quen dùng thì nên Việt hóa mạnh.

- Đối với các từ thông thường dùng tạm thời thì không nên Việt hóa hoặc Việt hóa ở mức độ ít.

Chiết tự vô lối

Trên truyền hình, nhiều phát thanh viên thường đọc là xe đờ-rim, mát-xì-cơ-va… khiến nhiều người cảm thấy chướng tai. Cứ phiên âm tùy tiện như thế này thì ngay cả người soạn sách còn không nhớ nổi lúc nào thì viết liền, viết có dấu, viết có gạch nối, huống chi là người học.

"Kiểu “Việt hóa” chóng mặt!"

Thỉnh thoảng rỗi rảnh, tôi thường thư giãn bằng cách dạo quanh nhà sách và tìm sách hay để mua về đọc. Hôm rồi, tôi tạt vào khu vực sách giáo khoa của học sinh khối 11 và cảm thấy chóng mặt với các từ ngoại ngữ trong sách.

Trong sách Lịch sử lớp 11 do Nhà xuất bản Giáo dục in và nộp lưu chiểu tháng 6-2009, tên của hầu hết nhân vật được phiên dịch theo cách đọc tiếng Việt. Đại thi hào, nhà văn, nhà viết kịch người Nga Aleksandr Sergeyevich Pushkin được viết thành Pu-skin. Nhà văn hiện thực Pháp nửa đầu thế kỷ thứ 19 Honoré de Balzac được viết là Ban-dắc. Nhà văn người Mỹ Jack London, cha đẻ của tác phẩm nổi tiếng Tiếng gọi nơi hoang dã được viết thành Giắc Lơn-đơn. Nhà văn hóa lớn Ấn Độ Rabindranath Tagore được viết thành Ra-bin-đra-nat Ta-go. Tác phẩm độc đáo Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer của nhà văn Mark Twain được người soạn sách viết thành Những cuộc phiêu lưu của Tôm Xoay-ơ. Thậm chí ngay cả tên gọi của giải Nobel nổi tiếng thế giới cũng bị viết thành giải “Noben”.

Cần chuẩn hóa việc phiên dịch tiếng nước ngoài trong sách giáo khoa để học sinh dễ nhớ và tiếp cận ngôn ngữ nước ngoài.

Sách sử đã vậy, tên địa danh, tên nước trong sách Địa lý lớp 11 (do Nhà xuất bản Giáo dục in xong và nộp lưu chiểu tháng 3-2009) cũng được viết theo kiểu đọc tiếng Việt kèm theo các dấu gạch nối nhìn chóng cả mặt. Tại trang 11, hàng loạt tên nước được gạch nối búa xua. Nào là Ét-xtô-ni-a (tức Estonia), Xlô-vê-ni-a (Slovenia), Xin-ga-po (Singapore), Bru-nây (Brunei), Ô-xtrây-li-a (Australia), Niu Di-lân (New Zealand), Ma-lai-xi-a (Malaysia), In-đô-nê-xi-a (Indonesia), Phi-líp-pin (Philippines), Ác-hen-ti-na (Argentina)…

Với những nước không sử dụng tiếng Anh, tên các nhân vật hoặc tên nước thường được phiên âm theo tiếng Anh. Nhiều người cho rằng ta nên phiên các tên gọi đó sang kiểu tiếng Việt, vừa dễ đọc lại vừa không bị lệ thuộc vào ngôn ngữ của người khác. Lý lẽ này không thuyết phục, bởi các phiên âm sang tiếng Việt của ta không xuất phát từ ngôn ngữ gốc. Chẳng hạn, tên gốc của nhà văn Nga Pushkin là Алекса́ндр Серге́евич Пу́шкин, được phiên thành Aleksandr Sergeyevich Pushkin. Từ Pu-skin được in trong sách giáo khoa lớp 11 nói trên là phiên từ chữ Pushkin chứ không phải từ tên gốc của nhà văn này.

Ngoại ngữ không phải là tiếng mẹ đẻ nên cách đọc của mỗi người khác nhau. Như từ Pushkin trên, người soạn sách đọc là Pu-skin nhưng người khác lại đọc là Pút-skin. Người soạn sách đọc là Tôm Xoay-ơ nhưng người khác đọc là Tom-soi-yơ… Khi phiên âm theo tiếng Việt, người soạn sách đã vô tình áp đặt cách đọc (có thể chưa đúng) của mình vào học sinh. Hơn nữa, từ “Việt hóa” sẽ gây khó khăn cho học sinh trong việc truy cập Internet để tra cứu thông tin về đất nước, con người mà các em đang học. Theo tôi, nếu có thể dịch hẳn sang tiếng Việt (như Anh, Pháp, Đức, Trung Quốc…) thì ta nên dùng. Còn với những từ nếu phiên sang tiếng Việt mà xảy ra tình trạng nửa nạc nửa mỡ như thế này, ta vẫn nên sử dụng theo cách gọi phổ biến của các nước.

Học sinh đủ thông minh để nhớ và tiếp cận ngôn ngữ nước ngoài nên người soạn sách không cần phải băm nát các từ ra như thế.
 

duoc_nn

N/A
Staff member
GẮN KẾT
GÂY DỰNG
Người dịch cứ quá tự tin vào kiến thức của bản thân mà không tham chiếu khi dịch thì sai lầm xảy ra là điều khó tránh. Trình trạng dịch "bừa" (dịch cẩu thả, dịch không hết ý, dịch sai nghĩa của văn bản cần diễn đạt...dịch gặp phải câu khó hiểu thì "khỏi dịch"...) là tình trạng chung bấy lâu đối với 1 số người làm công tác dịch thuật.
 

forever

Staff member
HẠNG NHẤT
GẮN KẾT
GÂY DỰNG
Bó tay. Tên riêng, tên quốc tế cũng Việt hóa được. Thôi, để ở trên giải quyết, BÌnh cũng chẳng đc gì . heheheh
 

NTA2910

GÂY DỰNG
Ngày xưa các cụ mình ko có điều kiện học hành nhiều lắm nên việt hóa như vậy cho gần với nghĩa thông thường cho dễ hiểu, dễ đọc (cùng là người mình cả) cũng là điều bình thường, nhưng sao vẫn còn kéo dài cách việt hóa đó đến ngày nay nhỉ :D
 

jimminam2000

GÂY DỰNG
theo mình thì nên tôn trọng tên riêng của người ta,nhất là các danh nhân,còn phiên âm thì mở đóng ngoặc bên cạnh cũng được
còn để như vầy rất có thể sẽ gặp trường hợp: nghệ sỹ Mai cơn giắc sơn đã từ trần vào ...năm 2009 :D
 

hoanglz

GẮN KẾT
GÂY DỰNG
theo mình thì nên tôn trọng tên riêng của người ta,nhất là các danh nhân,còn phiên âm thì mở đóng ngoặc bên cạnh cũng được
còn để như vầy rất có thể sẽ gặp trường hợp: nghệ sỹ Mai cơn giắc sơn đã từ trần vào ...năm 2009 :D
Em đã từng mua pải cuốn Bố Già (gốt pha dờ) dịch tên nhân vật theo kiểu: Mai cồ cô leo ô neo, đọc được 2 trang đầu vứt vội vào sọt rác (vứt thật đấy ạ), rồi lên dactrung.net đọc chay.
 

Bài viết cần bạn xem thêm

Cảm ơn bạn đã thông tin.
Top